Lưu lượng hàng hải qua Eo Biển Hormuz đang sụt giảm mạnh sau các động thái leo thang gần đây của Iran và việc triển khai "Project Freedom" của Mỹ. Theo dữ liệu từ Lloyd's List Intelligence, số lượt tàu hàng thông qua eo biển hàng tuần đã giảm từ 78 lượt vào giữa tháng 4 xuống chỉ còn 40 lượt vào đầu tháng 5.
Lưu Lượng "Giảm Xuống Mức Nhỏ Giọt"
Phát biểu trong một buổi thuyết trình trực tuyến gần đây, ông Richard Meade, Tổng Biên tập Lloyd's List Intelligence, nhận định lệnh phong tỏa của Mỹ đang bắt đầu phát huy tác dụng, khi lưu lượng qua Eo Biển Hormuz đã "giảm xuống mức nhỏ giọt".
"Vào đầu cuộc xung đột này, hoạt động thông hành vẫn bị chi phối bởi các nhà khai thác đội tàu bóng tối," ông nói. "Hiện tại, lưu lượng rõ ràng đã giảm xuống mức nhỏ giọt, nhưng trong số ít các chuyến vận hành còn lại, tỷ lệ là khoảng 50-50 giữa tàu chở dầu thuộc đội tàu bóng tối và đội tàu tuân thủ."
Ông Meade lưu ý rằng một số số liệu vẫn có thể thay đổi khi các hoạt động của đội tàu tối tiếp tục được ghi nhận thêm, song khẳng định đợt leo thang gần đây đã "khiến lưu lượng tàu chở dầu có thể theo dõi được gần như đình trệ hoàn toàn".
Iran Lập Cơ Quan Mới — Thu Phí Thông Hành Eo Biển
Ông Meade cũng chỉ ra sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ của Iran đối với hoạt động thông hành qua tuyến đường thủy này, khi Tehran thành lập một cơ quan nhà nước mới chuyên trách phê duyệt lịch trình tàu và thu phí thông hành qua Eo Biển Hormuz.
"Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) đã tự định vị là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp phép cho tàu thuyền thông qua eo biển. Cơ quan này đã ban hành khung quy định mới yêu cầu tàu phải xin phép thông hành và nộp phí trước khi khởi hành."
Diễn biến này tiếp nối thông báo của Iran hôm thứ Hai (4/5) về việc thiết lập một khu vực kiểm soát hàng hải mới — có vẻ trải dài qua vùng lãnh hải của cả Iran lẫn Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), bao gồm Fujairah. Ông Meade cảnh báo điều này có thể gây ra những vướng mắc nghiêm trọng trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào trong tương lai.
"Trong bối cảnh đó, Khor Fakkan và đặc biệt là Fujairah là những cảng cửa ngõ quan trọng không chỉ đối với UAE, mà còn là điểm kết nối các dịch vụ feeder đường bộ vào Vịnh Ba Tư."
Trung Quốc Gia Tăng Áp Lực Ngoại Giao — Nhưng Đừng Kỳ Vọng Thay Đổi Tức Thì
Ông Cichen Shen, Biên tập viên khu vực Châu Á–Thái Bình Dương của Lloyd's List Intelligence tại Hong Kong, cho biết đã xuất hiện những dấu hiệu áp lực ngoại giao ngày càng tăng nhằm mở lại Eo Biển Hormuz — đặc biệt từ phía Trung Quốc, quốc gia đã trở nên "thẳng thắn và quyết đoán hơn" trong các hoạt động ngoại giao kể từ khi xung đột bùng nổ.
Dù có một số lạc quan trong cộng đồng vận tải biển Trung Quốc rằng các cuộc đàm phán ngoại giao gần đây có thể giúp mở lại tuyến đường thủy này, ông Shen vẫn thận trọng trước kỳ vọng về những thay đổi tức thì.
"Một cuộc gặp giữa hai ngoại trưởng sẽ không thể thay đổi cục diện chỉ sau một đêm," ông nói, đồng thời lưu ý rằng vẫn chưa rõ liệu một phần các hoạt động ngoại giao gần đây có nhằm mục đích định vị trước thềm cuộc đối thoại cấp cao giữa Washington và Bắc Kinh vào tuần tới hay không.
"Mở Cửa" Theo Nghĩa Nào? Tehran Và Thế Giới Không Cùng Tiếng Nói
Ông Shen nhấn mạnh một điểm quan trọng: vẫn còn khoảng cách lớn về định nghĩa thế nào là "mở cửa" Eo Biển Hormuz giữa các bên liên quan.
"Có vẻ như có một khoảng cách giữa cách Iran hiểu về việc mở cửa eo biển và cách phần còn lại của thế giới hiểu về điều đó."
Trong khi phần lớn cộng đồng vận tải biển quốc tế hiểu "mở cửa" là trở về trạng thái trước xung đột với quyền thông hành tự do và không bị hạn chế, thì Tehran dường như xem tuyến đường thủy này vẫn đang hoạt động — nhưng dưới sự giám sát và kiểm soát của Iran.
"Các nhà chức trách Iran đã nhiều lần tuyên bố rằng eo biển đang mở," ông Shen nói. "Nhưng đó là mở dưới sự giám sát của họ, dưới sự kiểm soát của họ, và hiện nay thực chất là thông hành có thu phí — và việc thành lập PGSA là cơ sở pháp lý biện minh cho lập trường đó."
Ông cũng cho biết vẫn còn nhiều bất định về việc liệu Mỹ và Iran có cùng quan điểm về ý nghĩa thực tiễn của việc mở lại eo biển hay không.
Trích dẫn phát biểu của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi — người được cho là đã tuyên bố sẽ "không có chuyện quay lại nguyên trạng cũ" — ông Shen nhận định sự thay đổi là điều tất yếu.
"Có vẻ như Iran không sẵn sàng từ bỏ thứ đã trở thành vũ khí mạnh mẽ nhất, nguồn thu lớn nhất và chính sách bảo hiểm quan trọng nhất của họ."
Hormuz — Bài Toán Vượt Ra Ngoài Ranh Giới Trung Đông
Ông Shen kết luận rằng vấn đề này rõ ràng đang thuộc phạm trù ngoại giao nhiều hơn là vận tải biển, song những diễn biến xung quanh Eo Biển Hormuz sẽ có tác động lan rộng vượt ra ngoài khu vực Trung Đông.
"Những gì xảy ra tại Eo Biển Hormuz sẽ không chỉ dừng lại ở Eo Biển Hormuz," ông cảnh báo — ngụ ý rằng kết quả của cuộc xung đột này có thể tạo ra tiền lệ ảnh hưởng đến quyền tự do hàng hải tại các điểm nghẽn hàng hải chiến lược trên toàn cầu.
Nguồn: Phaata.com